Betekenis, Verbinding en Flow. Daar waar oude wijsheden, Sjamanistische rituelen en dagelijkse inzichten samenkomen

• ”Wat zit er achter de behoefte aan een community?”
• “Wat is de reden dat je op zoek bent naar een gemeenschap van gelijkgestemden?”
• “En met wie deel jij je innerlijke zoektocht?”

In onze moderne maatschappij verlangen mensen steeds meer naar diepgang, verbinding en een gevoel van betekenis. Die zoektocht brengt ons bij de essentie van het menselijk bestaan, waar oude wijsheden, sjamanistische rituelen en hedendaagse inzichten samenkomen om ons te helpen dieper contact te maken met onszelf en onze omgeving.

Betekenis en verbinding: de kern van ons bestaan

Het verlangen om erbij te horen is universeel, maar zelfs wanneer je succesvol bent en aan de buitenkant alles klopt, kunnen gevoelens van vervreemding en angst blijven knagen. Veel mensen ervaren een gebrek aan betekenis, ondanks materiële welvaart en vrijheid. Dit verschijnsel wordt gezien als een verstoring in het menselijk vermogen om te herkennen wat relevant is in een bepaalde situatie.

Betekenis is geen losse overtuiging of emotie, maar ontstaat uit de manier waarop aandacht, handelen en waarneming op elkaar zijn afgestemd.

Betekenisvol leven gaat verder dan het rationeel bedenken wat belangrijk is. Het gaat erom waar jouw aandacht naar uitgaat, waar je hart sneller van gaat kloppen en hoe je jouw leven inricht. In het spanningsveld van jezelf zijn en je verbonden voelen met een groter geheel, ontstaat ware betekenis.

Rituelen als psychotechnologie

Rituelen zijn krachtige middelen om aandacht te trainen, identiteit te ontwikkelen en de verbinding met jezelf en anderen te versterken. Sjamanistische tradities laten zien hoe het verkennen van veranderde bewustzijnstoestanden, zogenaamde ‘altered states of consciousness’, kan leiden tot heling en persoonlijke transformatie. De sjamanistische handelingen zijn gericht op het doorbreken van de manier waarop je patronen vormt. Zij zijn gericht op het veranderen van hoe je waarneemt, interpreteert en handelt.

Verbindingsrituelen brengen mensen in contact met onbekenden. Het doel is het leren herkennen van perspectieven, emoties en mentale toestanden van anderen. Dit vergroot het vermogen om zowel de eigen mentale staat als die van anderen waar te nemen. Het perspectief verschuift van een eerste-persoons naar een meer relationeel perspectief.
Initiatierituelen bevatten gecontroleerde vormen van angst, pijn of onzekerheid. Ze vereisen commitment en overgave. Door deze ervaringen leert iemand emoties reguleren en het ego tijdelijk loslaten. Dit proces bevordert een niet-egocentrisch perspectief en vergroot psychologische veerkracht.
Sjamanistische praktijken maken gebruik van technieken voor veranderde bewustzijnstoestanden zoals herhaling van ritme, langdurige zang of dans, slaaptekort, isolatie en soms het gebruik van psychoactieve middelen. Het doel is het losmaken van vaste aandachtspatronen. Hierdoor wordt het gebruikelijke kader waarmee de wereld wordt geïnterpreteerd tijdelijk verstoord.

Deze verstoring is functioneel: ze maakt het mogelijk om nieuwe patronen te herkennen en vastgelopen denk- en gedragsstructuren te herorganiseren. Het doorbreken van automatische, vaak beperkende patronen vraagt om overgave en het durven aangaan van ongemak: je stapt uit je comfort zone, geeft je over aan het proces, toont commitment waarbij je door de pijn en de angst heen gaat en groeit daardoor in emotionele veerkracht.

Sjamanistische cognitie

Sjamanisme is een van de oudste manieren om diepgewortelde patronen te doorbreken en mentale groei te stimuleren. Sjamanisme kan worden gezien als een verzameling psychotechnologieën die cognitieve flexibiliteit trainen. Iemand die ruimte biedt voor nieuwe perspectieven en inzichten.

Sjamanen specialiseren zich in het reguleren van aandacht en bewustzijnstoestanden. Dit leidt tot een verhoogd vermogen om complexe patronen te herkennen in de omgeving en in menselijke interacties. Zij bouwen aan het vermogen om de wereld te begrijpen. Zij ervaren de vlucht van de ziel, ze ervaren andere werelden, alsof ze boven de wereld vliegen. Zij krijgen een veel uitgebreider begrip van patronen, zij ervaren meer intuïtief en metaforisch. Zij leggen verbanden tussen creatieve ideeën.

Een belangrijk concept hierbij is participatief weten. Dit is een vorm van kennis die niet gebaseerd is op abstracte representaties, maar op actieve betrokkenheid. De sjamaan begrijpt een situatie door erin mee te bewegen, niet door er afstandelijk over na te denken.

Sjamanistische functies in de samenleving

Hoewel traditionele sjamanen in veel culturen minder zichtbaar zijn, blijven hun functies aanwezig in gemoderniseerde vormen. Sjamanisme is een set van praktijken die cognitieve en emotionele vermogens trainen. Door rituelen, veranderde bewustzijnstoestanden en flow-ervaringen wordt het vermogen tot betekenisverlening versterkt. Flow is geen ontspanning, maar een toestand van efficiënte cognitieve en emotionele afstemming.

Sjamanistische en moderne rituelen zijn vaak gericht op het oproepen van flow, zowel individueel als collectief. Intuïtie ontstaat uit langdurige blootstelling aan betekenisvolle patronen. Het is het resultaat van impliciet leren, niet van aangeboren talent. Sjamanistische praktijken creëren intensieve leeromgevingen waarbij de voorwaarden van intuïtief leren en flow aanwezig zijn: heldere informatie, directe terugkoppeling en de mogelijkheid om fouten te maken zonder sociale afstraffing.

In de huidige samenleving vervullen verschillende groepen vergelijkbare rollen:

• • Muzikanten en dansers creëren collectieve ritmes en gedeelde aandacht. Door muziek en beweging brengen zij groepen in gesynchroniseerde staten, wat verbondenheid en emotionele regulatie bevordert.

• • Holistisch therapeuten werken met lichaam, emotie en aandacht als samenhangend systeem. Zij ondersteunen cliënten bij het herkennen en doorbreken van vastgelopen patronen.

• • Systemische opstellingen maken onzichtbare relationele structuren expliciet. Door representatie en positionering ontstaat inzicht in dynamieken die rationeel moeilijk toegankelijk zijn.

• • Begeleiders van ademwerk, meditatie en lichaamsgericht werk trainen aandacht en zelfwaarneming, vergelijkbaar met traditionele sjamanistische technieken voor bewustzijnsregulatie.

Het belang van training van cognitieve en emotionele vermogens

In moderne samenlevingen worden cognitieve vaardigheden zoals analyseren en plannen sterk ontwikkeld, terwijl aandachtstraining, emotieregulatie en perspectiefwisseling vaak onderbelicht blijven. Dit leidt tot een disbalans, misverstanden, vervreemding en verlies van betrokkenheid. Juist in dagelijkse relaties wordt duidelijk hoe essentieel aandacht, afstemming en relevantie zijn voor een gezonde ontwikkeling en samenleving.

De relatie met Systemische Opstellingen

Sjamanisme en Systemesche Opstellingen kan worden gezien als een functioneel systeem van praktijken dat gericht is op een gezonde ontwikkeling en een gezonde samenleving. Tijdens de opstellingen kijken we naar de volgende onderdelen:

Aandacht: het vermogen om bewust te ervaren wat er in jezelf en in je omgeving gebeurt. 

Afstemming: het vermogen om emoties, behoeften en gedragingen van jezelf en anderen te herkennen en er op een constructieve manier op te reageren.

Relevantie: het vermogen om keuzes en acties te verbinden aan wat echt belangrijk en betekenisvol is, zowel voor jezelf als voor het grotere geheel.

Bron: John Vervaeke – Awakening from the Meaning Crisis (YouTube)