Borderline, Zelfonderzoek en de Moed om te Zien

Heling begint niet bij begrijpen, vergeven of verklaren. Heling begint bij achteruit leven. Het betekent stoppen met jezelf fixen en beginnen te zien wat er ontbrak of niet gegeven werd. Niet om erin te blijven hangen, maar om los te komen. Om het in het licht te zetten en in actie te komen.

Het gaat niet om de vraag :

“Waarom ben ik zo?”

Maar om de vraag:

“ Wie moest ik toen worden om te overleven?”

 

Zelfonderzoek

Zonder inzicht in onze moeder kunnen we onszelf moeilijk begrijpen. In deze blog nodig ik je uit tot onderzoek aan de hand van het boek: Understanding the Borderline Mother. Helping Her Childeren Transcend the Intense, Unpredictable and Volatile Relationship, geschreven door Christine Ann Lawson.

Het gaat niet over diagnose, labels of over schuld. Het gaat ook niet over slechte moeders. Het gaat over kinderen die opgroeiden zonder veilige grond, zonder emotionele veiligheid en later niet begrijpen waarom hun leven zo zwaar voelt. De schrijver benadrukt dat het boek geschreven is voor het kind.

Een moeder die zichzelf door het oog van haar kinderen ziet kan mogelijk de motivatie vinden voor behandeling. Niet iedereen zal enthousiast worden van de inhoud van het boek. Sommigen zullen tijd nodig hebben om de inhoud te verwerken, omdat het hen herinnert aan de pijn. Echter wanneer je wel bereid bent om het boek te lezen zul je zien dat je het heden duidelijker ziet en ook dat je hiermee een mooiere toekomst voor onze kinderen kunt creëren.

De borderline-moeder

Kinderen passen zich altijd aan om de relatie met de moeder te behouden. Niet omdat het gezond is, maar omdat ze afhankelijk zijn om te kunnen overleven.

De borderline-moeder leeft in een wereld van instabiele relaties, een wankelend zelfbeeld, heftige emoties en duidelijke impulsiviteit. Bij afwijzing of verlating kan haar emotionele staat neigen naar psychose of neurose. Voor het kind van een borderline-moeder betekent dit dat de wereld chaotisch en tegenstrijdig is. Het groeit op in een emotionele wereld die onvoorspelbaar, verwarrend en gevaarlijk is.

Voor kinderen jonger dan drie jaar is het onmogelijk om het verschil te zien tussen wat zij geloven en wat hun moeder gelooft. Ze begrijpen niet dat hun moeder misschien één emotie voelt maar een andere emotie toont. Of dat vijandigheid verborgen kan worden achter een glimlach.

Volwassen kinderen van borderline-moeders komen vaak in therapie omdat zij zichzelf niet begrijpen. Ze voelen zich gefragmenteerd, depressief en verward, omdat het onmogelijk lijkt hun moeder te begrijpen. Zonder begeleiding kan de intense, onvoorspelbare en explosieve relatie verwoestend en soms levensbedreigend zijn voor kind en moeder. Sommige ervaren hun jeugd als een emotionele gevangenis.

Borderland

Een wereld waarin liefhebbende moeders veranderen in sprookjesfiguren: het hulpeloze slachtoffer, de angstige kluizenaar, de overheersende koningin en de wraakzuchtige heks. Elke afstand voelt voor de moeder als verraad. Door die angst leven de borderline-moeder en haar kinderen in een continue staat van overleven.

Kinderen weten niet wat ze van de moeder kunnen verwachten, ze hebben geen vertrouwen in haar, ze kan zomaar uit het niets ontploffen, ze kunnen haar niet uitstaan of ze worden ‘gek’ van haar. Wanneer ze de moeder confronteren kan ze vertellen dat het niet gebeurd. Anderen vinden haar ‘geweldig’. Kinderen van borderline-moeders ervaren gevoelens van schaamte, schuld, angst en woede.

Alle borderline-moeders delen dezelfde innerlijke toestanden: angst, hulpeloosheid, leegte en woede. Eén toestand overheerst en bepaalt het karakter. De andere zijn ook aanwezig en komen naar voren tijdens stress.

Een moeder kan kenmerken van meerdere typen laten zien. Dit zijn geen labels, maar overlevingspatronen. De schrijver van het boek gebruikt sprookjes, zoals het kind deze ervaart.

Assepoester: De Hulpeloze

De Hulpeloze ziet zichzelf als slachtoffer. Haar gedrag roept medelijden, zorg en bescherming op. Ze kan voor korte tijd de schijn ophouden, maar vanbinnen voelt zij zich leeg en waardeloos. Zij is als kind slachteroffer geworden van mishandeling, verwaarlozing of emotionele vernedering. Anderen krijgen het gevoel dat zij voor haar moeten zorgen en redden. Kinderen leren dat het zij haar overeind moet houden.  

Zij leert haar kinderen “Het leven is te zwaar.”

 

Sneeuwwitje: De Kluizenaar

De Kluizenaar leeft in angst. Zij lijkt op een bang kind dat zich verbergt voor de wereld. Ze is waakzaam, achterdochtig en voortdurend alert op gevaar. Ze durft niet los te laten, omdat ze ooit diep gekwetst werd door iemand die ze vertrouwde. Nabijheid voelt bedreigend. Afstand voelt noodzakelijk. Soms is ze bijgelovig of extreem controlerend rondom veiligheid. Anderen ervaren de bezorgdheid, bescherming en voorzichtigheid. Haar kinderen leren dat contact onveilig is.

Zij leert haar kinderen: “Het leven is gevaarlijk.”

 

De Koningin: De Koningin

De Koningin wordt gedreven door leegte. Zij is eisend, dominant en soms flamboyant of intimiderend. Ze voelt zich tekortgedaan en verwacht gehoorzaamheid, bewondering en loyaliteit. Ze kan wraakzuchtig en hebzuchtig zijn wanneer haar behoeften niet worden vervuld. Haar kinderen zijn een verlengstuk van haarzelf en bestaan niet als zelfstandig persoon. Anderen krijgen het gevoel dat zij zich moeten aanpassen en onderwerpen. Het kind leert dat de eigen behoeften bedreigend zijn.

Zij leert haar kinderen: “Het leven draait om mij.”

 

De Heks: De Heks

De Heks wordt gedreven door woede. Dit is de donkerste kern: intense zelfhaat, paranoia en het gevoel fundamenteel slecht te zijn. Zij ervaart zichzelf als kwaad en projecteert dit op haar kinderen. Haar gedrag roept angst op. Ze kan één kind aanwijzen als doelwit van haar woede. Dit kind draagt wat zij zelf niet kan verdragen. Zij roept angst, bevriezing en onderwerping op. Haar kinderen leren dat liefde levensgevaarlijk is.

Zij leert haar kinderen: “Het leven is oorlog.”

De Heks kan zich verschuilen in elk van de andere typen en tijdelijk tevoorschijn komen als een ego-toestand. De Medean moeder is de meest pathologische en zeldzame vorm van de Heks. Zij ziet het kind niet alleen als vijand, maar als iets dat vernietigd moet worden. Haar woede is niet corrigerend, niet impulsief, maar existentieel. In extreme gevallen kan zij haar kinderen emotioneel en fysiek in gevaar brengen en handelen vanuit de overtuiging dat dit gerechtvaardigd is.

Sprookjes bestaan echt

Wat het kind ervaart is geen theorie, maar een dagelijkse realiteit.

De kernvraag is niet:

“Welk type was mijn moeder?”

Maar:

“Wat moest ik worden om in haar wereld te overleven?”

De wereld van:

·      De zich terugtrekkende moeder

·      De in zichzelf gekeerde moeder

·      De efficiënte maar liefdeloze moeder

·      De  wrede en vervolgende moeder

·      De angstig overbezorgde en overbeschermende moeder

·      De streng controlerende moeder

·      De dominerende en opdringerige moeder

·      De verleidende en castrerende moeder

·      De streng moralistische, preutse en schuld-opvoedende moeder

·      De moeder die tiraniseerde door ziekte (vaker geveinsd dan echt)

·      De martelende moeder

·      De schizofrene moeder

·      De moeder die zelfmoord pleegt

·      De moeder die het kind niet uit de symbiose bevrijd

·      De moeder die een kind uitbuit om de eigen bewuste en onbewuste behoeften te bevredigen

·      De moeder die het kind tot zondebok maak of tot criminaliteit drijft

·      De moeder die schommelt tussen vijandigheid en wroeging

In het Licht

Hoewel jeugdtrauma en verlies niet altijd te voorkomen zijn kunnen de psychologische gevolgen ervan sterk verminder worden wanneer kinderen de ruimte krijgen om hun verdriet, woede en angst volledig te uiten. Wanneer overweldigende emoties worden gespiegeld, geloofd en gekalmeerd. Wanneer kinderen emotioneel worden vastgehouden.

Een ideale moeder is niet perfect, maar emotioneel eerlijk. Zij kan de ware gevoelens van haar kinderen accepteren, omdat zij haar eigen gevoelens onder ogen heeft gezien. Daar tegenover staan de doen-alsof-moeders, die de realiteit ontkennen en hun onverwerkte gevoelens op hun kinderen projecteren.

Borderline-moeders zijn niet slecht. Het schadelijke gedrag komt voort uit onderbewustzijn en een niet-geheelde leegte die van generatie op generatie wordt doorgegeven. Zonder interventie blijft deze erfenis van angst, woede en hulpeloosheid bestaan.

Doorbreek het stilzwijgen

Misbruik vindt vaak openlijk plaats, maar slechts weinigen durven in te grijpen. Verandering of healing begint wanneer iemand de moed heeft om in een ander te geloven, om te zeggen:

“ Ik geloof in jou.”

Dit geloof vormt de basis van een gezond zelfbeeld en mentale gezondheid.

Laat dit een oproep zijn aan ons, moeders met levenservaring, moeders die op de barricade staan. Wanneer deze woorden resoneren met je eigen geschiedenis of wat je ziet gebeuren om je heen dan is dat geen toeval. Het vraagt om actie, om het lef om te onderzoeken wat gezien wil worden en wat geheeld wil worden.

Het kan een eerste stap worden naar bewustwording, steun of begeleiding. Bijvoorbeeld in een familie opstelling waar verborgen patronen zichtbaar worden. Want door te kijken, te voelen en te handelen kunnen we het verschil maken voor deze generatie en de volgende.